Zrozumieć sztukę współczesną

art-1293812_1280Sztuka towarzyszy człowiekowi niemal od początku jego obecności na świecie. W poszczególnych okresach rozwoju ludzkości do sztuki podchodzono nieco inaczej. W odmienny sposób ją definiowano czy kształtowano. A już na pewno czerpała ona ze skrajnie różnych źródeł i gloryfikowała ona czasami sprzeczne ze sobą systemy wartości. Sztuka zmieniała się, ponieważ zmieniał się świat. Ludzie mieli inne problemy i troski, inaczej postrzegali rzeczywistość, dążyli do odmiennych celów. Z perspektywy czasu jednym z najbardziej widocznych momentów przełomowych okazało się najpierw przejście od sztuki starożytnej do średniowiecznej, a następnie odrzucenie wartości średniowiecza w imię powrotu do tego, co ziemskie, ludzkie, doczesne. A także piękne. Nastał czas odnowienia wiary człowieka w siłę człowieczeństwa. Nastał renesans odrzuconych tysiąc lat wstecz wartości. Na tym przykładzie dobrze widać, że sztuka zawsze opisywała zmiany społeczne, ale również wszystko to, co dla ludzi było ważne. A zatem religia, podejście do drugiego człowieka, uznanie bądź odrzucenie władzy. Przede wszystkim jednak rolą sztuki było pokazywanie cenionych w danym momencie historii systemów wartości. Raz ceniono piękno, kiedy indziej brzydotę. Radość świeckiego życia zastępowano ascezą, by później ponownie odrzucić to co boskie i skierować się ku doczesnym uciechom życia. Sztuka podobnie jak historia lubi zataczać koło. Do pewnego momentu stanowiła ona przede wszystkim odzwierciedlenie wydarzeń społecznych, politycznych, religijnych. Miała też spełniać pewne z góry określone wymogi. Jednak artystom przestało to wystarczać i przerwali ten krąg. Na przełomie dziewiętnastego oraz dwudziestego wieku ukształtował się nowy model artysty. Człowieka który wyprzedza swoją epokę i jest bardziej oświecony niż reszta społeczeństwa. W wieku dwudziestym natomiast w pełni rozwinęła się awangarda. Kierunek którego zwolennicy jednoznacznie odrzucali wszystko to, co w przeszłości tworzyło sztukę. Tradycja, klasyczne piękno, przestrzeganie estetycznych wzorców odeszły w zapomnienie. Awangarda sprzyjała wychodzeniu przed szereg, oryginalności często za wszelką cenę, a także przekraczaniu granic. Jakiekolwiek by one nie były. Ten długi wstęp ma za zadanie nakreślić tło przemian w sztuce. Wyjaśnić dlaczego w pewnym momencie jej historię przestały tworzyć piękne malowidła czy rzeźby ludzi utalentowanych, wybitnych mistrzów, a na ich miejscu pojawiły się rzeczy, które do miana dzieła sztuki zupełnie nie pasowały. Zwłaszcza pod względem klasycznych wzorców. A teraz do rzeczy. Sztuka nowoczesna jest swoistą spadkobierczynią przemian, jakie rozpoczęły się ponad sto lat temu. Jej celem nie jest dążenie do pokazania ideału piękna, ponieważ współczesnych artystów o wiele bardziej interesuje autentyczność. Skupiają się na realnych przeżyciach, badają problemy społeczne, obserwują i tworzą dzieła, które mają dawać wyraz temu, co faktycznie ma miejsce na świecie. Niepokojom społecznym, ale również rozterkom i problemom jednostek. Artyści tworzący sztukę nowoczesną nie dążą do zachowania idealnych proporcji. Wiedzą, że ideały nie istnieją. Fascynuje ich natomiast to co od nich dalekie. I o tym chcą mówić. Natomiast problem ze zrozumieniem sztuki współczesnej wynika z faktu, że artystyczna wizja przyjmuje często bardzo oryginalne kształty. Artysta uznający się za wizjonera może zrobić wszystko. I nazwać to sztuką. Wielu odbiorców będzie zapewne zmieszanych, ponieważ nie wiedzą, o co w tym wszystkim chodzi. Nie ma wzorów czy kanonów, dzięki którym ludzie mogliby porównywać wytwory sztuki. W przypadku tej współczesnej dziełem może być wszystko. Nie chodzi o to, by było to ładne. Sztuka nowoczesna bardzo często pokazuje niezbyt optymistycznie nastrajający obraz świata. Niestety robi to za pośrednictwem niezrozumiałych dla wielu odbiorców kodów. Czy to źle? Trudno powiedzieć. Dawniej, przed wspomnianą awangardą, artyści też pokazywali zło bądź smutek. Musieli jednak odwoływać się w tym procesie do pewnych zasad. Pokazywali też emocje w sposób bardziej bezpośredni. Współcześnie postawienie jednego kubka na półce może oznaczać samotność jego właściciela lub pośpiech w drodze do pracy, który uniemożliwia wypicie ciepłego napoju w obawie przed spóźnieniem i przegraniem wyścigu szczurów. To oczywiście przykład wymyślony na potrzeby tego tekstu. Jego zadaniem jest jednak ukazanie, że sztuka współczesna daje ogromne pole do interpretacji. Trudno jednoznacznie powiedzieć, czy to dobrze, czy może jednak źle. Na pewno współczesny świat wymyka się ludzkiemu rozumowaniu pod wieloma względami. Zasady, dawniej restrykcyjnie przestrzegane, przestają obowiązywać i zaczynają się zacierać. Być może zatem sztuka nowoczesna, podobnie jak jej poprzedniczki, jest wyrazem swoich czasów. Pokazuje też kult jednostki, tak wyraźny na początku dwudziestego pierwszego wieku. Udowadnia, że każdy człowiek ma prawo do swobodnego wypowiadania swoich opinii i dzielenia się poglądami. Demokracja to w końcu jeden z najważniejszych symboli współczesnego, oświeconego oraz postępowego świata.

Add Comment