Neoawangarda

Neoawangarda to bardzo ważny kierunek w literaturze i sztuce drugiej połowy dwudziestego wieku. Nazwa ta ma bardzo szeroki zasięg. Jest ogólną nazwą wielu poszczególnych nurtów tamtego okresu. Obejmuje przede wszystkim wiele nowatorskich rozstrzygnięć i eksperymentów zauważalnych w obrębie sztuki powojennej. W tym pojęciu mieszczą się między innymi takie kierunki jak pop-art czy nowy realizm. Na tym jednak nie wyczerpuje się repertuar artystycznych działań neoawangardzistów. Wśród ważnych środków ekspresji, jakie wykorzystywali artyści neoawangardowi można wymienić chociażby happening, technikę ready-made czy kolaż. Dzieło sztuki jako takie zostało więc w pewnym sensie zakwestionowane. Trudno byłoby je ściśle zdefiniować czy określić. Stawało się ono dziełem dopiero w określonym kontekście i określonej przestrzeni. Wykorzystywane przez artystów środki przynależały przede wszystkim do świata codziennego. Tym samym granice sztuki i nie-sztuki uległy zatarciu. Przeniknięcie codzienności do sztuki miało przede wszystkim symbolizować jej zużycie. Przedrostek neo- w wyrazie neoawangarda nie jest przypadkowy. Wyraża on przekonanie o kryzysie kultury, na który starali się odpowiedzieć artyści żyjący i tworzący w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Neoawangarda to inaczej \’druga awangarda\’. Termin neoawangarda nawiązuje bezpośednio do awangardy z pierwszej połowy dwudziestego wieku. Artyści neoawangardowi, w przeciwieństwie do swych awangardowych poprzedników, przestali wierzyć, że możliwy jest wpływ na zmianę porządku świata poprzez sztukę w dotychczasowym (przedwojennym) jej rozumieniu. Neowangarda to raczej synonim buntu, niż próba budowania ładu. Nie jest to z pewnością nurt, który cechowałaby próba przedstawienia własnej koncepcji przeciwdziałania chaosowi świata. Nieprzypadkowo neoawangarda łączy się z narodzinami sztuki alteratywnej i z działaniami na rzecz wolności i swobody. Dzięki licznym działaniom artystów tamtego okresu do sztuki zaczęła przenikać kultura masowa. Banalne przedmioty i kiczowate atrybuty stały się ważnym środkiem artystycznego wyrazu i zaczęły znaczyć o wiele więcej, niż znaczyły w pierwotnym kontekście. Najciekawsze projekty neoawangardowe stanowiły odpowiedź na kryzys cywilizacji, który był wywołany moralnymi skutkami drugiej wojny światowej. Świadomość istnienia obozów zagłady zakwestionowała wiarę w człowieka i sztukę. Prawda, dobro i piękno nie mogły już stanowić odpowiedniej podpory teoretycznej. Neowangarda to z jednej strony odpowiedź na współczesny konsumpcjonizm. Z drugiej zaś wyraz bezradności artytsty wobec prób wyrażenia traum związanych z wojną. Działania neoawangardzistów nie ograniczały się jednak tylko do organizowania happeningów czy działania w przestrzeni, która dotąd nie była zarezerwowana dla sztuki. Wiele neoawangardowych rozwiązań przeniknęło też do literatury – zwłaszcza do dramatów i poezji. Literatura neowangardowa porusza przede wszystkim problematykę wyczerpania języka.